Luân Lý Giáo Khoa Thư (Lớp Đồng Ấu)

Discussion in 'Ebook' started by hontuyetlan, Aug 10, 2014.

  1. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    Tựa

    Sách Luân lý này (nầy) làm theo chương trình lớp Đồng ấu các trường Sơ đẳng.
    Trong sách có ba chương. Chương thứ nhất nói về bổn phận của đứa trẻ trong gia đình; chương thứ nhì nói về bổn phận của đứa trẻ ở học đường; chương thứ ba nói về những tính tốt, tính xấu của đứa trẻ.
    Mỗi bài học có năm phần:
    1. Mấy câu đại cương về bài học;
    2. Một bài tiểu dẫn lấy những chuyện thật mà giải cho rõ nghĩa những câu đại cương ở trên;
    3, Một cái tranh vẽ;
    4. Một vài chữ khó, cần phải giải nghĩa và những câu hỏi về bài tiểu dẫn;
    5. Một câu cách ngôn tóm cả ý trong bài học.
    Đây là những phần cốt yếu. Nhưng khi dạy, ông thầy có thể giảng giải cho rộng thêm ra, hoặc tự mình tìm lấy, hoặc bảo học trò tìm những câu thí dụ khác, cốt cho học trò hiểu rõ ý nghĩa trong bài.
    Những câu đại cương trên đầu bài, là bao quát cả những cái ý chung. Nhưng muốn cho thâm nhập vào tâm não trẻ, ông thầy phải tìm kiếm những việc thiết dụng hằng ngày, quan hệ về cương thường đạo lý, nhất là về gia tộc luân lý, mà giảng giải cho trẻ nghe.
    Những câu cách ngôn thường là những câu phương ngôn tục ngữ, lời ít mà từ nhiều, ông thầy lại càng phải giải nghĩa cho rõ lắm.
    Nói rút lại, bất cứ dạy những bổn phận đối với gia tộc, hay đối với học đường, ông thầy phải giảng giải cho minh bạch và kỹ càng, mà dạy cho trẻ biết rằng các bổn phận ấy tuy chia ra như thế, nhưng thật có liên lạc với nhau: Đứa con có hiếu trong nhà, ra trường tất là đứa trò tốt, ra đường tất là đứa bé nết na.
    CHÚ CƯỚC. Trong sách này (nầy) những tiếng đứng giữa ngoặc đơn là tiếng Trung kỳ; những tiếng có số ở dưới trang là tiếng Nam kỳ.
     
  2. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    1. Một gia tộc

    Nhà tôi có ông bà, cha mẹ, anh em và chị em tôi.
    Cha tôi thì đi làm để nuôi cả nhà. Mẹ thì trông nom (1) dạy bảo chúng tôi và coi sóc mọi việc trong nhà. Chúng tôi lúc nào cũng nết na dễ bảo, để cho ông bà, cha mẹ được vui lòng.
    Kể cả người trong họ thì còn có chú bác, cô dì, anh em, chị em họ, là những người cùng máu mủ với tôi.
    Gia tộc. Người ta ai cũng có gia tộc, nghĩa là có ông bà, cha mẹ, chú bác, cô dì, anh em, chị em. Ta khôn lớn lên, ta học tập được thành người, cũng nhờ có gia tộc.
    Con có cha như nhà có nóc.
    -----
    (1) Coi sóc.
     
  3. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    2. Một đứa con biết yêu mẹ

    Tí lên sáu tuổi, tính rất ham chơi. Một hôm, nó đang vui chơi với lũ trẻ, thấy mẹ kêu nhức đầu lên giường nằm. Nó thôi không chơi nữa, chạy ngay lại sờ (2) trán mẹ mà hỏi rằng: "Mẹ làm sao thế?" - "Mẹ nhức đầu lắm." - "Để con bóp đầu cho mẹ chóng khỏi nhé!". Nó vừa nói, vừa trèo lên giường, ngồi bóp đầu cho mẹ.
    Đại cương - Yêu mến cha mẹ - Cha mẹ hết lòng yêu mến con, lúc nào cũng lo tính cho con được sung sướng. Vậy kẻ làm con phải hết lòng yêu mến cha mẹ.
    Dạy con con chớ quên lời,
    Mến yêu cha mẹ suốt đời mới nên.
    -----
    (2) rờ
     
  4. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    3. Kính trọng cha mẹ

    Hợi hãy còn bé mà đã biết ăn ở như người lớn. Cha mẹ yêu nó và chiều nó lắm, vì chỉ có một mình nó mà thôi. Tuy vậy mà nó chẳng hề làm nũng bao giờ.
    Khi cha mẹ hỏi han gì, nó trả lời rất cung kính; sai bảo gì, nó vui lòng làm ngay (3).
    Hợi là một đứa bé có lễ phép, ai cũng yêu mến.
    Kính trọng cha mẹ. Con mà yêu mến cha mẹ, thì bao giờ cũng kính trọng cha mẹ. Kính trọng nghĩa là ăn ở có lễ phép, và lúc nào cũng ngoan ngoãn (4) từ tốn , gọi (5) dạ bảo vâng.
    Thờ cha kính mẹ ấy là người ngoan.
    -----
    (3) liền
    (4) nết na
    (5) kêu
     
  5. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    4. Vâng lời cha mẹ

    Bính và Đinh dắt (dắc) nhau đi chơi. Bính muốn ra chơi ở gần bờ ao, rủ Đinh cùng đi.
    Đinh nói: "Cha mẹ tôi vẫn bảo tôi rằng: trẻ con không nên chơi gần bờ ao, vỉ lỡ trượt (6) chân ngã (bổ) (7) xuống ao thì ướt cả quần áo, và có khi chết đuối." Bính nói: "Anh cứ ra chơi với tôi, cha mẹ anh đi vắng biết đâu mà sợ". Đinh lắc đầu: "Cha mẹ tôi đã dặn câu gì, thì lúc vắng mặt cũng như có mặt, tôi chẳng dám sai lời."
    Vâng lời cha mẹ. Cha mẹ là người đã trải việc đời, biết rõ điều (8) hơn lẽ thiệt. Vậy cha mẹ có dặn bảo điều gì, ta phải vâng lời.
    Cá không ăn muối cá ươn,
    Con cưỡng cha mẹ trăm đường con hư.
    -----
    (6) té
    (7) trợt
    (8) đều
     
  6. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    5. Biết ơn cha mẹ

    Một hôm, Mão đi học coi bộ buồn rầu lắm; đến giờ chơi, cứ đứng một chỗ, anh em chơi đùa (9) cũng mặc. Thầy lấy làm lạ, mới hỏi: "Con nghĩ gì mà thừ người (10) ra thế?" - Thưa thầy, sáng hôm nay mẹ con ở nhà ngã (11) đau lắm, không đi chợ được, nên con buồn."
    Thầy ngoảnh lại bảo các học trò đứng xung quanh đấy rằng: "Các anh nghe đấy, Mão từng này tuổi mà đã biết thương cha mẹ như vậy, thật là đứa bé (12) có hiếu."
    Biết ơn cha mẹ. Cha mẹ nuôi con, công trình khó nhọc, kể sao cho xiết. Vậy phận làm con phải biết đền ơn cha mẹ.
    Công cha như núi Thái sơn,
    Nghĩa mẹ như nước trong nghuồn chảy ra.
    -----
    (9) trửng
    (10) đờ
    (11) té
    (12) nhỏ
     
  7. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    6. Giúp đỡ cha mẹ

    Cha anh Dần làm nghề thợ mộc, mẹ anh đi chợ bán hàng. Ngày nào cũng sáng sớm đi, đến tối mịt mới về. Anh thấy cha mẹ phải làm ăn vất vả như thế, mà anh thì chẳng đỡ đần được việc gì, trong bụng lấy làm áy náy. Nên sáng nào anh cũng dậy sớm, trước khi đi học, thì lấy chổi quét nhà, và làm những việc nhẹ để giúp đỡ cha mẹ.
    Giúp đỡ cha mẹ. Ta còn ít tuổi, chưa làm được công việc nặng nề, cũng nên giúp đỡ cha mẹ để cha mẹ được vui lòng.
    Làm con sớm tối phải đỡ đần cha mẹ.
     
  8. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    7. Phải thật thà với cha mẹ.

    Một hôm cha mẹ đi vắng, cậu Giáp ở nhà chơi đùa (13) với lũ trẻ, đánh vỡ một cái bát cổ (14).
    Khi mẹ về, thấy thế, giận lắm, hỏi: "Đứa nào đánh vỡ cái bát này đây?" Cậu Giáp run sợ, nhưng đánh bạo nói rằng: "Lạy mẹ, con trót dại, lỡ tay đánh vỡ, xin mẹ tha cho con." Mẹ khoan thai bảo: "Con chơi nghịch dại thế, làm hại mất cái bát quí của mẹ. Đáng lẽ thì con phải đòn, nhưng đã biết thú thật, thì mẹ tha cho. Từ rày phải có ý tứ."
    Phải thật thà với cha mẹ. Làm con phải lấy bụng thật thà ngay thẳng mà ở với cha mẹ. Hoặc có khi lầm lỗi điều gì cũng không được giả dối.
    Có lỗi thì phải thú thật.
    -----
    (13) trửng
    (14) từ xưa
     
  9. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    8. Anh chị em

    Nhà ông Bá được một gái là Lan và hai giai là Giáp và Ất.
    Một hôm, có hàng xóm đem cho hai cái bánh. Ông Bá đưa cho ba con, bảo chia nhau mà ăn. Lan nói: "Chị hơn tuổi, chị không ăn, để mỗi em một cái, khỏi phải cắt ra mà chia." Ất nói: "Em bé nhất, xin nhường cho chị và anh." Giáp nói: "Chị lớn hơn thì phần chị một cái, và một cái thì phần Ất, vì nó là em bé nhất nhà. Còn tôi thì lần sau tôi hãy ăn cũng được." Ba chị em cứ nhường nhau mãi. Cha thấy vậy, lấy làm vui lòng mà bảo rằng: "Các con nhường nhịn nhau là phải, nhưng cứ thế này mãi thì làm thế nào (15)? Thôi, đưa đây thầy chia cho". Nói đoạn, người cha lấy bánh chia làm ba phần rồi đưa cho ba con.
    Anh em chị em. Anh em, chị em trong nhà, nên hòa thuận và nhường nhịn lẫn nhau, chớ nên tranh giành, cãi cọ nhau để cho cha mẹ phải phiền lòng.
    Anh em như thể tay chân.
     
  10. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    9. Đối với ông bà

    Ông bà anh Ngọ đã già: ông thì đầu râu tóc bạc, bà thì răng rụng lưng còng (còm). Cha mẹ anh Ngọ ngày ngày ra đồng làm ruộng, chỉ có anh ở nhà với ông bà.
    Anh rất yêu mến và kính trọng ông bà, nên lúc nào anh cũng chơi quanh quẩn ở nhà. Trẻ con hàng xóm đến rủ anh đi chơi, anh cũng không đi.
    Mỗi khi ông bà gọi, thì anh dạ mà chạy ngay (17) đến. Anh chăm chỉ hầu hạ, nào lấy kính (gương) để ông xem sách, nào lấy cối (18) để bà giã trầu (xáy trầu). Anh hầu hạ được việc gì, thì trong bụng lấy làm vui vẻ lắm.
    Đối với ông bà. Ông bà yêu cháu chẳng khác gì cha mẹ yêu con. Vậy cháu nên phải kính mến ông bà cũng như cha mẹ.
    Có ông bà mới có cha mẹ.
    -----
    (16) nết na
    (17) liền
    (18) ống ngoáy
     
  11. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    10. Thờ phụng tổ tiên

    Ngày tết nguyên đán, mọi người trong họ đều đến nhà thờ, để lễ tổ.
    Hôm ấy, ông Lý và các con cũng đi lễ tổ. Khi đến nhà thờ ông Lý giảng cho các con nghe rằng: "Đây là nhà thờ của họ ta, để thờ cúng tổ tiên, vậy nay nhân ngày mồng một tết, chúng ta là cháu chắt, phải đến lễ để tỏ lòng kính nhớ."
    Thờ phụng tổ tiên. Tổ tiên là những bậc sinh thành ra ông bà cha mẹ mình. Vậy mình là dòng dõi của tổ tiên, phải thờ phụng tổ tiên để tỏ lòng nhớ ơn.
    Chim tìm tổ (19), người tìm tông.
    -----
    (19) ổ
     
  12. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    11. Người trong họ

    Thìn đang giở tập tranh ra xem, thấy Xuân và Hạ là em họ đến chơi, vội vàng cất ngay (20) vào trong tráp.
    Mẹ anh Thìn trông thấy, bảo rằng: "Con không nên thế (21), lấy tranh ra cho Xuân và Hạ cùng xem. Anh em trong họ với nhau, mà có mấy tờ tranh mà cũng giấu, không cho nhau xem, thế chẳng hóa ra lại tệ hơn người ngoài hay sao."
    Thìn vâng lời mẹ, lấy ngay (22) tranh ra cho Xuân và Hạ xem.
    Người trong họ. Đối với mọi người trong họ, bất cứ xa gần hay nội ngoại, ta phải ăn ở cho có tình thân ái, chớ nên chểnh mảng (23) thờ ơ (24) như người dưng nước lã.
    Giải nghĩa. - Nội = họ nội tức là họ về bên cha. - Ngoại = họ ngoại tức là họ về bên mẹ.
    Một giọt máu đào hơn ao nước lã.
    -----
    (20), (22) liền.
    (21) vậy.
    (23) lơ là.
    (24) lạc lẽo
     
  13. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    12. Tôi tớ trong nhà

    Một hôm, anh Mậu đang quát mắng (25) đầy tớ, người cha thấy vậy, mới bảo rằng: "Kẻ đầy tớ ở với ta, giúp ta được bao nhiêu công việc: nào quét nhà, gánh nước, nào chẻ củi, nấu cơm, làm đủ mọi việc, thật là vất vả khó nhọc. Ví không có đầy tớ, liệu con có làm lấy được không? Vậy đối với đầy tớ, ta phải nên ăn ở cho có lượng, đừng hơi một tí (26) đã quát tháo (27) lên như thế."
    Tôi tớ trong nhà. Tôi tớ ở với mình, giúp công việc cho mình, cũng như người nhà mình. Mình phải lấy bụng khoan hòa, nhân ái, công bằng mà xử với tôi tớ.
    Giải nghĩa. - Có lượng = có bụng thương kẻ dưới. - Khoan hòa = bụng rộng rãi. - Nhân ái = hiền lành.
    Người ở xét công.
    -----
    (25) la rầy.
    (26) chút.
    (27) la rầy.
     
  14. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    13. Người quen thuộc với nhà mình

    Một hôm, ông Bá đánh cờ chơi với bác Phó là anh cả thằng Thìn. Ông Bá xưa nay vẫn cậy mình là người cao cờ. Hôm ấy đánh thua luôn mấy ván (28).
    Thìn đứng cạnh (29), cứ mỗi lần thấy ông Bá thua, lại cười ầm lên. Bà mẹ ngồi may bên chái bên, làm thinh như không nghe tiếng. Nhưng lúc ông Bá về rồi, bà mẹ mới gọi (30) Thìn lại mắng rằng: "Lúc nãy (khi hồi) mày cười ông Bá như thế, là vô phép với với một người bạn của nhà ta. Mày hư lắm! Tối hôm nay tao không cho mày đi chùa nữa."
    Thìn biết mình có lỗi, đứng cúi mặt xuống, không dám nói gí, và từ đấy trở đi nó ăn ở có lễ phép với cả mọi người.
    Những người quen thuộc với nhà mình. Những người quen thuộc cha mẹ ta là những bậc tôn trưởng. Đối với những bậc ấy, ta phải kính nhường và ăn ở cho có lễ phép.
    Giải nghĩa. - Tôn trưởng = bậc trên, bậc anh.
    Kính bạn cha cũng như cha.
    -----
    (28) bàn.
    (29) bên.
    (30) kêu.
     
  15. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    14. Một nhà xum họp

    Anh Xuân mới thi đậu bằng tiểu học Pháp Việt. Anh về nhà nghỉ hè. Ông bà, cha mẹ, anh em, chị em đón rước anh rất là vui vẻ. Họ hàng, bà con được tin anh về, tấp nập (32) đến chơi, kẻ mừng người hỏi, ân cần vồn vã (hớn hở).
    Còn anh Xuân đằng đẵng mấy tháng trời ở tỉnh, nay được về nhà, gặp cha mẹ họ hàng thì trong bụng cũng lấy làm hớn hở.
    Một nhà xum họp. Những ngày đông đủ cả ông bà, cha mẹ, chú bác, cô dì, anh em, chị em là những ngày vui hơn cả. Cái cảnh một nhà già trẻ, xa gần được xum họp với nhau, thật là sung sướng.
    Chẳng gì vui bằng
    Cái cảnh một nhà xum họp.
    -----
    (31) hiệp.
    (32) rộn rực.
     
  16. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    15. Một nhà hòa hợp

    Một người mẹ cho con một quả (33) cam. Con cầm lấy, nhưng không ăn, chạy ngay (34) ra sân đưa cho em bé. Thằng bé cầm lấy rồi nói rằng: "Tôi không ăn, để đem cho cha ăn cho mát ruột". Nói rồi, nó chạy ngay ra đồng đưa cam cho cha nó. Người cha cầm lấy, nhưng cũng không ăn, lại đem về cho vợ.
    Thành ra quả cam tự tay người mẹ cho, rồi lại về tay người mẹ. Cái cảnh một nhà âu yếm nhau như vậy, thật đáng quí.
    Một nhà hòa hợp (35). Người một nhà phải âu yếm hòa thuận với nhau. Có âu yếm hòa thuận, thì mới có sức mạnh và làm ăn mới được thịnh vượng.
    Thuận vợ thuận chồng,
    tát bể đông cũng cạn.
    -----
    (33) trái.
    (34) liền.
    (35) hiệp
     
  17. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    16. Nghĩa gia tộc

    Dần là một đứa bé ngỗ nghịch, cứ hay ném gạch sang nhà bên cạnh (36). Một hôm, ném thế nào (37) vào đầu con người ta. Bà cụ láng giềng chửi ầm lên. Mẹ nó nghe tiếng, gọi nó vào, vừa đánh vừa mắng rằng: "Mày làm gì để người ta chửi bới như thế? Thật là con nhà mất dạy, làm nhục đến mẹ cha. Mày thử nghĩ xem mày đã làm được công trạng gì chưa, mà để người ta sỉ nhục ông cha như thế?
    Nghĩa gia tộc. Ta phải giữ lấy cái nền nếp của nhà ta, cố làm cho ông cha được vẻ vang thêm lên. Đừng làm điều gì xấu xa, phạm đến danh tiếng nhà ta.
    Giải nghĩa. - Mất dạy = không ai dạy bảo. - Công trạng = sự nghiệp đã làm nên.
    Giấy rách phải giữ lấy lề.
    -----
    (36) một bên
    (37) làm sao
     
  18. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    17. Trường học

    Đồng hồ sắp đánh tám giờ. Học trò tấp nập (36) đi học. lũ năm lũ ba, tay cắp sách, vừa đi vừa chuyện trò vui vẻ.
    Đến trường, ai nấy vào học. Các lớp học đều rộng rãi mát mẻ.
    Thầy giáo hết lòng dạy các các cậu, mà các cậu học hành rất chăm chỉ.
    Sự học hành cần lắm. Ta phải rủ nhau đi học. Có học mới khôn được.
    Trường học.
    Khuyên con khuya sớm chuyên cần,
    Học hành cố chí lập thân kịp người.
    Bé chẳng học, lớn làm gì?
    -----
    (36) rộn rực.
     
  19. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    18. Phải yêu mến thầy

    Chưa đến giờ học, học trò hãy còn chơi ở sân nhà trường. Anh Ba bảo các anh em bạn rằng: "Này các anh ạ, thầy yếu mới khỏi, chắc là thầy còn mệt; vậy hôm nay vào lớp, ta phải để trí mà nghe thầy dạy, đừng để thầy phải nói nhiều; như vậy thì thầy đỡ mệt, mà anh em ta mới tỏ được bụng yêu mến thầy." Các anh em đều nói: "Phải lắm, phải lắm."
    Lúc vào học, ai nấy ngồi im (37) phăng phắc, cố ý nghe lời thầy dạy. Thầy dạy hết buổi học mà không thấy nhọc mệt, vì không phải nói to (38), không phải quở phạt ai cả. Thầy lấy làm bằng lòng lắm.
    Phải yêu mến thầy. Thầy học là người thay quyền cha mẹ mà dạy dỗ ta để ta được nên người tử tế. Vậy ta phải yêu mến thầy học cũng như yêu mến cha mẹ.
    Muốn sang thì bắc cầu kiều,
    Muốn cho hay chữ phải yêu mến thầy.
    -----
    (37) nín
    (38) lớn
     
  20. hontuyetlan

    hontuyetlan Administrator

    19. Phải tôn kính thầy

    Kể trong bách (39) nghệ, thì nghề nào cũng quí, nhưng nghề dạy học là đáng quí hơn cả. Không có người làm ruộng, thì ta không có cơm mà ăn; không có người dệt vải, thì ta không có áo mà mặc; không có thợ nề (40), thợ mộc, thì ta không có nhà mà ở. Nhưng nếu không có thầy dạy học, mở mang trí tuệ cho ta, thì dẫu ta làm nên gì đi nữa, cũng là phường giá áo túi cơm mà thôi! Như thế thì cái đời còn có giá trị gì! Vậy ta phải tôn kính thấy học lắm mới được.
    Phải tôn kính thầy. Cha mẹ sinh ta và nuôi ta, thầy dạy ta để mở mang trí tuệ cho ta. Vậy ta phải tôn kính thầy cũng như tôn kính cha mẹ.
    Giải nghĩa. - Trí tuệ = khiếu để hiểu biết mọi việc. - Giá áo túi cơm = nói ví người như cái giá móc áo, cái túi đựng cơm.
    Trọng thầy mới được làm thầy.
    -----
    (39) bá
    (40) hồ
     

Share This Page