Mùa xuân Arab

Discussion in 'Chính trị-Xã hội' started by admin, Jun 3, 2013.

  1. admin

    admin Administrator Staff Member

    Mặc dù khởi đầu ở Tunisia từ những ngày cuối tháng 12/2010, nhưng tháng 2/2011 có thể nói là đỉnh điểm của sự biến động, khi chế độ Hosni Mubarak "vững như Kim Tự tháp" ở Ai Cập sụp đổ, phản kháng bùng lên tại Yemen và bén tới Libya. Đó là ba quốc gia chịu lây lan của biến động từ Tunisia, nhưng mức độ biến động và tầm mức ảnh hưởng của các sự kiện diễn ra tại ba quốc gia này có tính chất sâu rộng hơn nhiều, cả với khu vực Arab, khu vực Trung Đông và tác động đến thế giới nữa.

    [align=center] View attachment Mùa xuân Arab.jpg [/align]
    Bài 1: CHỈ TRONG MÙA XUÂN TẠI THẾ GIỚI ARAB
    Trong vài tháng đầu năm 2011, truyền thông phương Tây (vốn có mãnh lực hướng dẫn dư luận toàn cầu) đặt tên cho các sự kiện tại Tunisia là "cách mạng hoa nhài". Nhưng xem ra, cái thuật ngữ ấy có vẻ hơi mĩ miều quá trong khi những biến động diễn ra không hề êm ái và sự lan toả của nó cũng không ngát hương thơm dịu như hoa nhài. Sau đó, cũng các nhà truyền thông phương Tây đã tìm thấy danh xưng chính xác hơn, đó là "Mùa Xuân Arab". Danh xưng này chính xác ở thời gian bùng phát cũng như đỉnh điểm của các sự kiện diễn ra chủ yếu vào mùa xuân năm 2011.

    Còn về không gian thì tính chính xác còn cao hơn nữa, bởi cho đến nay có thể thấy phạm vi chịu ảnh hưởng chủ yếu của các sự kiện này chỉ là khu vực Arab; không như nhiều người quá lo lắng cảnh báo sớm về sự lây lan có thể đến các khu vực khác nữa trên thế giới. Ở Việt Nam, ta thường thấy truyền thông nước mình gọi là "biến động tại Trung Đông- Bắc Phi". Thuật ngữ này không chính xác, bởi nếu nói Trung Đông thì phải bao gồm cả Thổ Nhĩ Kỳ, Israel và Iran là những quốc gia tuy cùng một khu vực địa lý với thế giới Arab, nhưng rõ ràng không rơi vào vòng xoáy của biến động đã xảy ra.

    Chỉ diễn ra trong khu vực Arab:
    Sau một năm nhìn lại, có thể lý giải vì sao biến động chỉ xảy ra tại khu vực Arab.
    Các quốc gia Arab có những đặc điểm chung nhất khiến họ giống như một cơ thể sống, tuy có nhiều bộ phận khác nhau, nhưng thật dễ bị lây lan, ảnh hưởng mỗi khi một bộ phận nào đó mắc bệnh.

    Cùng một chủng tộc và ngôn ngữ:
    Cái chung bao trùm nhất là chủng tộc Arab cùng chung ngôn ngữ Arab. Ngôn ngữ này khiến người Arab ở các quốc gia khác nhau đều có thể đọc, nghe hiểu hết mọi chuyện diễn ra tại các nước trong toàn khối. Ngôn ngữ này là tác nhân thuận lợi nhất để mọi thông tin về biến động bùng phát tại Tunisa dễ dàng tác động lên tâm lý của người Ai Cập, người Libya và các nước Arab khác nữa. Ngôn ngữ này, trong thời đại internet và các mạng giao tiếp xã hội (Facebook, Twitter...) đã tạo thành sức mạnh không thể ngăn cản để tập hợp nhanh chóng, trên diện rộng vô biên những người không quen biết nhau nhưng cùng ý chí xuống đường biểu tình đòi lật đổ chế độ.

    Cái chung bao trùm thứ hai là Hồi giáo. Có thể nói thế giới Arab là thế giới của Hồi giáo với nhiều quốc gia "Hồi giáo toàn tòng". Tính tương đồng của người Arab- Hồi giáo có những yếu tố rất dễ gây hội chứng tâm lý trong số đông, như:

    - Tinh thần "anh em Hồi giáo" bênh che, ủng hộ lẫn nhau có từ thời Tiên tri Mohammed (thế kỷ thứ VII sau công nguyên).
    - Hội chứng đám đông mỗi khi bị kích động bởi các khẩu hiệu tôn giáo.
    - Tập quán tập trung cầu nguyện tại giáo đường ngày thứ sáu hằng tuần. Những người phản kháng thường tận dụng các giáo đường này để tập hợp quần chúng và truyền bá tư tưởng chống đối; trong khi chính quyền không dễ ứng xử với người phản kháng tại các địa điểm tôn nghiêm này.
    - Tập quán đám tang đông người và phải chôn người chết trong vòng 24 giờ. Tận đụng tập quán này, phe chống đối thường biến các đám tang thành những cuộc biểu tình phản kháng đông đảo, đầy kích động; trong khi chính quyền càng đàn áp, càng có người chết thì càng "đẻ" ra nhiều đám tang như thế.
    - Luật tục "đáp trả tương tự"- nếu nợ máu phải trả bằng máu. Luật tục này khiến cho tinh thần trả thù rất cao và "bên gây ra tội ác" cũng kháng cự tới cùng vì nếu không, sẽ bị trừng phạt khốc liệt. Điều này lí giải vì sao những người cầm quyền Arab bị phản kháng đã "ngoan cố" đến cùng; và khi thất bại, số phận của họ thật là bi thảm!

    Về mặt lịch sử: Các quốc gia Arab ngày nay vốn cùng trong một đế chế Arab suốt từ thế kỷ thứ VIII cho đến trước khi bị đế quốc phương Tây xâm lược và chia thành các quốc gia sau đại chiến thế giới thứ nhất (1914- 1918). Bởi thế, người Arab cho đến nay vẫn sử dụng thuật ngữ "tổ quốc" (al-Omma) chỉ dành riêng cho nghĩa "tổ quốc Arab". Còn khi nói tới từng quốc gia hiện hành thì có danh từ khác như "al-Watan".

    Lý tưởng khôi phục một tổ quốc Arab thống nhất đã từng được các lãnh tụ giải phóng Arab (Abdu Nase'r, Muama'r Qaddafi, Hafeiz al-Assad, Saddam Hussein...) thực thi dưới dạng những "liên bang Arab" tồn tại trong một thời gian ngắn hồi thập niên 60- 70 của thế kỷ trước. Một trong những tiêu chí cách mạng của đảng al-Baath (từng cầm quyền tại Iraq và vẫn cầm quyền tại Syria hiện nay) là "thống nhất tổ quốc Arab".

    Cho đến nay, lý tưởng khôi phục "al-Omma al-Arabiya" vẫn còn tồn tại vững chắc trong các phong trào Hồi giáo nguyên gốc (al-Qa'eda, Anh Em Hồi giáo, Thánh chiến Hồi giáo- Jihad Islami...). Với tinh thần thống nhất Arab như vậy, người Arab thuộc các quốc gia khác nhau vẫn coi nhau như những người "anh em" với từ "shaqeeq" không thể sử dụng với ai không phải là người Arab. Bởi sự gắn kết chủng tộc và lịch sử như vậy, người Arab rất dễ đồng cảm và mọi chuyện đều dễ dàng "lây lan" giữa "những người anh em Arab" với nhau.

    Về mặt chính trị- xã hội: Các nước Arab lọt trong vòng xoáy biến động đều có các chính quyền gia đình trị độc đoán:
    Những quốc gia chịu biến động mạnh nhất đều có chế độ cai trị mang tính độc đoán, chuyên quyền, gia đình trị kéo dài từ 23 năm đến 42 năm. Các nguyên thủ quốc gia đã hoặc sắp bị lật đổ đều xuất thân từ quân nhân và đều đang có tham vọng "cha truyền con nối".

    - Ben Ali cầm quyền ở Tunisia từ năm 1987.
    - Hosni Mubarak làm tổng thống Ai Cập từ 1981.
    - Muama'r Qaddafi làm lãnh tụ Libya từ 1969.
    - Chính quyền al-Assad cai trị Syria từ 1970. (Basha'r al-Assad làm tổng thống từ năm 2000, do "kế vị" cha là Hafeiz al-Assad).
    - Ali Saleh cầm quyền tại Cộng hoà (Bắc) Yemen từ 1979 và làm tổng thống Yemen sau khi hai nước Yemen thống nhất đầu thập niên 90 thế kỷ trước tới nay.

    Với chế độ cai trị như vậy, bức xúc xã hội tích tụ quá lâu biến thành mâu thuẫn đối kháng.
    Nhóm nước biến động mạnh mẽ và căn bản nhất là Ai Cập, Tunisia và Libya còn có yếu tố địa lý liền kề nhau ở Bắc Phi, chịu tác động dây chuyền.

    Bức xúc dân sinh, nghèo khổ:
    Các quốc gia biến động mạnh chủ yếu có nền kinh tế yếu kém so với khu vực, tỷ lệ người nghèo cao, những bức xúc về đời sống nan giải đối với số đông dân chúng. Libya và Bahrein là hai quốc gia có thu nhập bình quân đầu người cao nhờ tài nguyên dầu lửa, nhưng do giới cầm quyền tham nhũng nghiêm trọng và chi tiêu công quỹ vô tội vạ không phục vụ quốc kế dân sinh, nên bất công xã hội tràn lan cũng tích tụ thành mâu thuẫn đối kháng.

    Ý nghĩa của "mùa xuân":
    Qua một năm nhìn lại có thể thấy "Mùa xuân" trong thuật ngữ "mùa xuân Arab" có ý nghĩa thực tiễn về khoảng thời gian trong một năm hơn là ngụ ý bóng bẩy về sự đâm chồi nảy lộc, đơm hoa kết quả.
    Những biến động bắt đầu từ Tunisia vẫn kéo dài cho đến nay tại nhiều quốc gia Arab, mà nóng bỏng nhất lúc này là Syria. Nhưng sự bất ngờ đến ngỡ ngàng của sự kiện thì đúng là chỉ trong phạm vi mùa xuân năm 2011.

    Điển hình của sự bất ngờ, ngỡ ngàng là biến động tại Tunisia và Ai Cập. Hai quốc gia này khi ấy khá ổn định và bình yên. Đặc biệt chính quyền của tổng thống Hosni Mubarak vừa rất thành công trong việc loại bỏ các đối thủ chính trị, đứng đầu là nhóm Anh Em Hồi giáo ra khỏi quốc hội trong một cuộc tổng tuyển cử "dân chủ, đa đảng" vừa diễn ra cuối tháng 11/2010. Bởi thế, khi biến động xảy ra trên diện rộng, với quy mô không thể nào tưởng tượng được, chính quyền Tunisia và Ai Cập khi ấy đều ngỡ ngàng.

    Chẳng phải chỉ có những chính quyền trong cuộc, mà ngay cả Mỹ, Pháp và các nước lớn khác cũng không hiểu điều gì đang diễn ra? Chính quyền Mubarak xác định "thủ phạm nổi loạn" là Anh Em Hồi giáo và đã tung ra chiến dịch trấn áp, bắt bớ các thủ lĩnh của nhóm này. Nhưng biện pháp mạnh nhắm vào Anh Em Hồi giáo không hiệu quả, vì Anh Em Hồi giáo không hề tổ chức hay lãnh đạo các cuộc biểu tình triệu người tại quảng trường Tahree'r ở thủ đô Cairo và các thành phố lớn khác trong cả nước. Túng quẫn, chính quyền Ai Cập đàn áp tràn lan những người biểu tình, khiến hàng trăm người thiệt mạng.

    Tinh thần "anh em Hồi giáo" bùng lên thành biển lửa đấu tranh mang tính chất sống còn, quyết lật đổ chế độ Mubarak. Tính chất quá khác lạ của cuộc biến động dẫn đến kết quả là cả tổng thống Ben Ali của Tunisia và tổng thống Hosni Mubarak của Ai Cập đều phải chấp nhận "ra đi" trước khi hiểu ra bản chất của cuộc biến động. Đó là diễn biến của tháng 1 và tháng 2/2011.

    Nhưng sau đó, các chế độ cầm quyền còn lại của thế giới Arab cũng như thế giới bên ngoài đã nhận diện được bản chất của cuộc biến động. Nét nổi bật gây bất ngờ lớn nhất có thể được gọi là "cuộc cách mạng không đầu". Những người tham gia biểu tình, nhiều khi lên đến cả triệu người, đều không có tổ chức thống nhất, không có lãnh đạo chung và không có đường lối chính trị rõ ràng. Họ chỉ chung một tâm lý bất mãn cao độ và chung một mục tiêu rất ngắn hạn là lật đổ cho được người cầm quyền mà họ đã chán ghét đến mức không thể chịu nổi!

    Khi đã nhận ra tính chất và đặc điểm khác lạ này của cuộc biến động, thì các chính quyền còn lại đã có những phương sách khác nhau để đối phó một cách chủ động hơn.

    Kết quả của sự đối phó hữu hiệu này thể hiện tại Libya, Yemen, Bahrein và cả Syria hiện tại. Ở Libya, chính quyền Qaddafi chưa thể sụp đổ vào tháng 8/2010 nếu không có cuộc can thiệp quân sự hùng hậu của NATO suốt từ đầu tháng 4. Ở Yemen, tổng thống Saleh đã cầm cự được cho đến khi phe đối lập cũng phải chấp nhận giải pháp của Tổ chức Hợp tác vùng Vịnh để ông này ra đi an toàn mà không bị "truy cứu trách nhiệm" mặc dù cũng bị lên án là "giết hại cả ngàn nguười phản kháng". Biến động tại Syria nổ ra vào giữa tháng 3/2011, nghĩa là sau khi tính chất "cách mạng không đầu" đã bị nhận diện. Bởi thế, chính quyền của tổng thống al-Assad vẫn trụ được từ đó đến nay, chưa để xảy ra "phản bội" trong hàng ngũ lãnh đạo và tướng lĩnh; chưa ngưng nghỉ đàn áp thẳng tay khiến phe đối lập và phản kháng không thể tập hợp lực lượng và thống nhất lãnh đạo.

    Cũng nhờ nhận diện được tính chất "cách mạng không đầu", mà các thế lực bên ngoài, từ Mỹ, phương Tây, đến Nga, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ... đều có những phương sách tác động khác nhau vào từng đối tượng Arab, để xoay chuyển cục diện tại chỗ sao cho phù hợp với lợi ích của các lực lượng bên ngoài ấy.

    Cho nên, có thể nói "mùa xuân Arab" chỉ gây bất ngờ, ngỡ ngàng và đạt hiệu quả ngẫu hứng trong khoảng thời gian mùa xuân năm 2011 mà thôi. Những diễn biến sau đó, tuy vẫn khốc liệt, phức tạp, nhưng đã có thể bị chế ngự và lèo lái theo một hướng nào đó bởi bàn tay của giới cầm quyền tại chỗ, cùng với sự can thiệp của các thế lực bên ngoài, trong khu vực hay quốc tế.
     
  2. chiphim4444

    chiphim4444 Member

    Bài viết rất hay chủ thớt viết hay quá
     

Share This Page